"महाराष्ट्र आता थांबणार नाही"

नगर विकास विभाग -२

महाराष्ट्र शासन

"आमचे सर्वसामान्यांचे सरकार"

Emblem of India

आढावा

महाराष्ट्रातील शाश्वत शहरी विकासाला चालना देणे, नगरपालिका प्रशासनाचे आधुनिकीकरण करणे आणि प्रत्येक नागरिकाचे जीवनमान उंचावणे.

आमचा अधिदेश

महाराष्ट्र शासनाचा नगर विकास विभाग–२ हा राज्यातील शहरी प्रशासन, महानगरपालिका व नगरपरिषद प्रशासन, नागरी पायाभूत सुविधा विकास तसेच अग्निशमन व आपत्कालीन सेवांसाठी जबाबदार असलेला महत्त्वपूर्ण विभाग आहे. राज्यातील शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांना सक्षम बनवून नियोजित, शाश्वत आणि नागरिक-केंद्रित शहरी विकास सुनिश्चित करण्यामध्ये नगर विकास विभागाची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.
महाराष्ट्र हे देशातील सर्वाधिक नागरीकरण झालेल्या राज्यांपैकी एक असून राज्यातील मोठा लोकसंख्या वर्ग शहरी भागात वास्तव्यास आहे. वाढत्या नागरीकरणामुळे प्रभावी नागरी सेवा, पायाभूत सुविधा विकास, शहरी नियोजन, पर्यावरण व्यवस्थापन, आपत्ती पूर्वतयारी आणि नागरिकांच्या जीवनमान उन्नतीची गरज मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. या पार्श्वभूमीवर नगर विकास विभाग–२ विविध धोरणांची आखणी, विकास योजनांची अंमलबजावणी, संस्थात्मक बळकटीकरण आणि सेवा वितरण सुधारणा यांच्या माध्यमातून उद्भवणाऱ्या शहरी आव्हानांना प्रतिसाद देत आहे.
image
हा विभाग नगर परिषद प्रशासन संचालनालय यांच्या माध्यमातून राज्यातील शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या कार्याचे प्रशासन व समन्वय करतो. संचालनालयाच्या अखत्यारीत महानगरपालिका, नगरपरिषद आणि नगरपंचायतींचे पर्यवेक्षण केले जाते तसेच पाणीपुरवठा, स्वच्छता, घनकचरा व्यवस्थापन, सार्वजनिक आरोग्य, नागरी पायाभूत सुविधा, ई-गव्हर्नन्स, नगरपालिका वित्त व्यवस्थापन आणि शहरी सुधारणा अशा विविध क्षेत्रांमध्ये आवश्यक मार्गदर्शन व सहाय्य प्रदान केले जाते.
ud2-gov

लागू कायदे व अधिनियम

विभागाला त्याचे अधिकार आणि जबाबदाऱ्या खालील विविध कायद्यांमधून मिळतात:

नवि-२ अंतर्गत वैधानिक प्राधिकरणे व संचालनालये

नगरपरिषद प्रशासन संचालनालय

नगर परिषद प्रशासन संचालनालय हे महानगरपालिका, नगरपरिषद व नगरपंचायतींसाठी प्रमुख पर्यवेक्षण संस्था म्हणून कार्य करते. पाणीपुरवठा, स्वच्छता, घनकचरा व्यवस्थापन, सार्वजनिक आरोग्य, नागरी पायाभूत सुविधा, ई-गव्हर्नन्स, नगरपालिका वित्त व्यवस्थापन आणि शहरी सुधारणा या क्षेत्रांमध्ये संचालनालयामार्फत मार्गदर्शन व सहाय्य प्रदान केले जाते.

महाराष्ट्र अग्निशमन व आपत्कालीन सेवा संचालनालय

राज्यातील शहरी भागांमध्ये अग्निप्रतिबंध, जीवित सुरक्षा, अग्निसुरक्षा तपासणी (फायर ऑडिट), आपत्कालीन प्रतिसाद, प्रशिक्षण तसेच अग्निसुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी यासाठी ही संस्था नोडल एजन्सी म्हणून कार्य करते.

नागपूर सुधार प्रन्यास

नगर विकास विभागाच्या प्रशासकीय नियंत्रणाखाली कार्यरत असलेला नागपूर सुधार प्रन्यास हा नागपूर व परिसरातील शहरी नियोजन, गृहनिर्माण, पायाभूत सुविधा विकास तसेच विविध विकास योजनांच्या अंमलबजावणीचे कार्य करतो.